“ 1.ci ( 6-11 Ocak 1921 ) ve 2.ci ( 23 Mart-1 Nisan 1921) Inönü Muharebeleri”
Önceki yazilarimizda TBMM Ordusunun kurulusunu anlatmistik. Bütün gerçek ordular, savasmak için ve savasin içinde kurulur. TBMM Ordusu’da öyledir. Baharla beraber büyük bir orduyla Izmir’e çikip, Ege’de ilerleyen Yunanlilar, gerek Ankara’da TBMM’nin açilarak insiyatifin Ankara Hükümetine geçmesi ve gerekse, Istanbul’dan Ankara’ya gizlice milletvekili, subay ve silah-cephane geçislerinin artmasi, bir de, bölgenin tarihsel stratejik önemi ile Truva Savasi gibi Antik Yunan ata mirasi duygusalligina dayanan nedenlerle kuzeye yönelirler.1920 yaz baslarinda 8 Temmuz 1920'de Bursa'yi, 12 Temmuz 1920'de Iznik'i isgal ederler. Niyetleri, güneyde Usak’ta ve kuzeyde Bursa’da büyük birer karargah kurmak ve burada toparlayacaklari güçleriyle daha ileri harekatlara girismektir. Amaçlari, hem Istanbul-Anadolu ikmal yollarini kesmek ve hem de hazir firsat bulmusken, daha da kuzeye, Istanbul’a ulasmaktir. Küçük Asya Devleti.
Ekim 1920’de, Bati Cephesinde bulunan tüm birlikler bir araya getirilerek, yaklasik 1500-2000 kadar subay- astsubay ve 25-30 bin kadar er ve erattan mütesekkil bir düzenli ordu ile, Bati Anadolu Umum Kuvayi Milliye Kumandanligi kurulmus ve kumandanligina Ali Fuat ( Cebesoy) Pasa getirilmistir. Ancak, günler çok sikintili geçmektedir. Bu arada Usak sükut etmis-susmus, askeri deyimle düsmüs, bölge güvensiz hale gelmistir. Kütahya’da düsmek üzeredir. Eskisehir’e dogru çekilis baslamistir. Bu basarisizliklar karsisinda, Çerkes Ethem, üst komutanlarina ve Ankara hükümetine karsi tavirlar göstermeye baslamis, bu arada Afyon Karahisar’ da tehlikeye girmistir. Ali Fuat Pasa’nin, Yunanlilar' in genel taarruzu ve Çerkez Ethem Bey'in asi tavirlari-faaliyetleri karsisinda basarisiz kalmasiyla, Bati Cephesi Kuvvetleri zor durumda kalmis, bir süre sonra, Ali Fuat Pasa, Bati Cephesi komutanligindan alinmistir. TBMM Hükûmeti tarafindan, 9 Kasim 1920'de, Bati Cephesi'nin iki kisma ayrilmasina karar verilmistir. Bu karara göre Kuzey Cephesi, Izmit, Bilecik-Sögüt- Ertugrul sancagi, Eskisehir, Kütahya sancaklarini kapsayacak ve Genelkurmay Baskani Albay Ismet Bey (Inönü) komutasinda olacaktir. Güney Cephesi ise, Afyonkarahisar, Isparta, Burdur, Denizli, Aydin, Mentese, Antalya, Konya, Silifke, Nigde ve Adana merkez sancagini kapsayacak ve Içisleri Bakani Albay Refet Bey (Bele) komutasinda- jandarma - kurulacaktir. Bir süre önce Amasya’da Nurettin Pasa kumandanliginda kurulan Merkez Ordusu derhal çalismalara baslamis , gerek çevre illerden asker alma ve gerekse istihbarat toplama yönünde basarili çalismalar yapmaktadir. Ankara Hükümeti , TBMM-Merkez Ordusu ve Bati Cephesi Kumandanligi hep birlikte, Yurdu Müdaafa’ya hazirlanmaktadir.
* 1.Inönü Muharebesi. ( 6-11 Ocak 1921)Usak-Bursa hattini tutan General Papoulas komutasindaki Yunan Küçük Asya Ordusu, Usak bölgesinde, 4 tümenden olusan 1. Kolordu ve Bursa bölgesinde Izmir, Manisa ve Adalar tümenlerinden olusan 3.Kolordu olmak üzere 7 tümenden ve bir süvari tugayindan olusmaktadir. Türk Bati Cephesi kuvvetleri ise, kuzeyde Albay Ismet ( Inönü) komutasinda yaklasik 250 subay, 5 bin er, 2 bin tüfek ile birkaç makineli tüfek ve top ile, kuzey cephesinde Bursa’da 4 piyade alayi, üç süvari bölügü ve hücum taburu ile Gökbayrak taburundan , Kütahya’da ise 2 tümen ve 1 süvari tugayindan olusmakta, güneyde Kütahya ve Afyon dolaylarinda Güney Cephesi Komutanligi’na bagli birlikler bulunmaktadir.
Bati Cephesi Birliklerinin Çerkes Ethem isyani ile mesguliyetinden istifade eden Yunan birlikleri, 6 Ocak 1921 tarihinde, Inönü-Eskisehir istikametinde, iki koldan taarruza geçerler. Iki ordu arasindaki ilk temaslar, 6-9 Ocak tarihleri arasinda, örtme- tam siper karsilikli gözetleme ve taktik mücadeleler seklinde cereyan eder. Ilerleyen Yunan kuvvetleriyle ilk sicak karsi temas, 10 Ocak’ta, Eskisehir-Inönü mevzilerinde olur. 11 Ocak ‘ta Yunan kuvvetleri ilk taarruz çikis hatlarina, Bursa’ya geri çekilmistir.
Aslinda, Yunanlilar’in acelesi vardir. Anadolu’da, Türk Milli Ordusu’na karsi elde edecekleri bir zaferle üstünlügü ele geçirip, ara verilmis olan Londra Baris Görüsmeleri yeniden basladiginda, masada güçlü olmak istemektedirler. O nedenle, henüz konferans hazirliklari sürerken hiç beklemeden harekete geçerler. Amaçlari, hem 1. Inönü Muharebesindeki basarisizligin intikamini almak, hem de bölgedeki Türk savas unsurlarinin güçlenmesini önlemek, bu sekilde stratejik bölgeler olan Eskisehir ve Afyon’u ele geçirerek, Ankara üzerine yürümek ve Ankara Hükümetin Sevr Anlasmasini kabul etmeye zorlamaktir.
*Ikinci Inönü Muharebesi : ( 23 Mart-1 Nisan 1921) Bölgedeki güçler. Yaklasik 30 bin asker, 700 makinali, 3 bin hafif makinali, 200 top, 2 bin kiliç-süvari ve diger malzemeleriyle güçlü bir Yunan Ordusu’nun karsisinda, 15 bin asker, 235 agir makinali , çok az sayida hafif makinali , 100 kadar top, 2 bin 200 kiliç-süvari ve diger malzemeleriyle birlikte Türk Bati Cephesi Ordusu vardir.
23 Mart 1921 günü Usak ‘ta bulunan 1. Yunan Kolordusu ile Afyon-Karahisar ve Bursa’da bulunan 3. Yunan Kolordusu, Eskisehir istikametinde iki koldan saldiriya geçerler. Muharebenin ilk günlerinde hizla ilerleyen Yunan birlikleri, 24 Mart'ta Dumlupinar'i, 27 Mart'ta da Afyon'u ele geçirirler. Eskisehir yönünde gelisen Yunan saldirisi ise, Birinci Inönü Muharebesi'nde takip edilen yoldan ilerlemektedir. Ancak, bu kez karsilarinda, yine Mirliva (Tuggeneral) Ismet Pasa komutasinda, Eskisehir'de karargah kurmus, kuzeyden güneye Inönü önlerinde tam siper mevzilenmis, düsmani bekleyen 3 piyade tümeni ve 1 süvari tugayi ile öncekinden daha hazirlikli ve daha güçlü bir Türk ordusu vardir.
Inönü mevkiindeki çatismalar, 27 Mart sabahi baslar. Çarpismanin ilk günlerinde, yine, insan ve silah bakimindan güçlü Yunan Ordusu’nun saldirilari basarili olmus, Türk birlikleri sikismaya baslamistir. Eldeki son yedek birlikler de savasa sokulmus, o en kritik anda, Milli Müdafaa Vekili Fevzi ( Çakmak ) Pasa, TBMM- Meclis Muhafiz Taburu ile birlikte cepheye gelmis, mevzilerin savunulmasinda hiçbir zaaf gösterilmedigi ve emirlerinin neticelendirilmesinde son derece kesin davrandigi belirlenen Cephe Komutani Ismet Pasa'ya destek olunmus, kurnazligiyla ünlü Ismet Pasa’nin basarili karsi taarruzlariyla, düsman güçleri geri çekilmek zorunda kalmistir. Yunan Ordusu’nun geri çekilisi sirasinda, düsmani iki yandan çeviren Türk Süvari Birligi, düsmana agir zayiat verdirmis, Muharebe, Türk askerinin zaferiyle sonuçlanmistir.
Zafer, Bati Cephesi Komutani Ismet Pasa tarafindan, bir telgrafla 1 Nisan 1921'de TBMM Baskani Mustafa Kemal Pasa'ya duyurulur . ".. Düsman, binlerce ölüsüyle doldurdugu savas meydanini silahlarimiza birakmistir.” Mustafa Kemal’in cevabi ise, daha duygulu ve daha anlamlidir. "..Siz orada yalniz düsmani degil, milletin makus- kötü talihini de yendiniz. Istila altindaki topraklarimizla beraber, bütün vatan, bugün en ücra köselerine kadar zaferinizi kutluyor. " Kolay bir sey degildir, tarihi sanli zaferlerle dolu bu asil millet, üç yüz yildan beri, böyle bir zafere hasret gitmektedir. Darasi, daha daha nicelerine…
Yunan ordusu, güney cephesinde yaptigi taarruzda da, ilk günlerinde benzer basarilar göstermis, Afyon’u isgal eden Yunan birlikleri, Çay-Bolvadin hattina kadar ilerlemis iseler de, daha sonralari Türk ordu birliklerinin azimli direnisi ile durdurulmus ve Afyon sehrinden çekilmek durumunda birakilmis, geri çekilen Yunan ordusuna, Türk süvarileri tarafindan Yenisehir ovasinda agir darbeler indirilmistir. Bu zaferden sonra güç kazanilan Bati Cephesinde, 3 Mayis 1921'de, kuzey ve güney komutanliklari, tek komutanlik altinda birlestirilir ve komutanligina Mirliva (Tuggeneral) Ismet ( Inönü) Pasa getirilir. Saygilarimla. Turgay Güven.
