Bahar aylarinda Mayis’in sonuna kadar bir sürü doga olaylari vardir. Bu olaylar tabiatin adeta baharla bir tangosudur.
Tango Subat ayinda cemrelerin düsmesi ile baslar, cemreler yediser gün arayla düser, önce havada sonra su ve toprakta sicaklik artisi baslar cemre, Arapça ates anlamina gelir. Eskilerin bir bahar aylari takvim hesabi vardir bu hesap hep 13 gün önden gider. Aylarin ismi baskadir, kis soguklarina Zemheri, Subat ayina Gücük ay, Nisan'a Abrul derler.
Anneannem için Abrul'un besi önemli bir gündü, Hidirellez ve Mayis yedisi hesaplarini ve günlerini iyi bilirdi. Bütün bunlar insanlarin doga olaylarini gözlemleyerek bin yillar içinde olusturduklari bir tabiat takvimiydi ve hiç sasmazdi. Gücük aydan sonra (Subat kisa oldugu Gücük denirmis) cemreler ne zaman nereye düser anneannem saatine dakikasina kadar bilirdi.
Sonra Mart dokuzlari gelirdi, bir dokuz, iki dokuz üç dokuz, bu hesaplar hep bugün kullandigimiz takvimden 13 gün önceydi ve soguklari ile ünlüydü her yil ayni günde muhakkak tutardi.
Bu 13 günlük fark Cumhuriyetten önce kullandigimiz hicri takvimin bugünkü kullandigimiz takvime çevrilmesinden geliyordu.
Anneannemin köyünde annesinden ögrendigi tabiat takviminde daha kisin ortasinda iken findik zamanina kadar yapilacak bag bahçe islerini neyin ne zaman dikilecegini hayvanlarin, otun böcegin hareketlerini bilirdi.
Kis aylari onun lügatinde ZEMHERI veya “KARAKIS” bagda bahçede köyde kimsenin hiçbir is görmedigi dönemdi. Bu dönem yaklasan bahar aylarinda tabiatin canlanmasindan sonra yapilacak isle için hazirlik yapmakla geçerdi.
Kara bir renk degildir
Aslinda kis kara degildi kis beyazdi, ama kara Orta Asya Türklerinde olumsuzluk demekti her kötü seye her olumsuz seye Türkler kara demistir, kara bir renk degildi, karayazi, kara haber gibi.
Kara kelimesinin bir diger anlami “güçlü” demekti. Karahan kelimesi de “Güçlü Han” anlamina geliyordu ki, Karahanlilar devletine güçlü devlet anlaminda bu isim verilmistir.
Baharin Cini
Cemre Cemre, ilkbahar baslangicinda yediser gün arayla önce havada sonra su ve toprakta olustugu sanilan sicaklik artisina verilen addir.. Arapça ates anlamina gelir. Orta Asya'da ise Imre adi verilen bir cinden bahsedilir. Cin bahar baslangicinda titrek isiklar saçarak ortaya çikarmis. Titrek isiklar saçarak göge yükselir, oradan buzlarin üstüne düser, buzlari eritir, en son olarak da yere girip, topraktan buharlarin yükselmesine sebep olur.
Cemre ile olusan günlerde yer alan doga ve iklim olaylarina eski insanlar nasil bakmislar:. 1.Cemre: Gücük ayinin yedisinde (20 Subat) havaya düser, havalar isinmaya baslar. 2.Cemre: Gücük ayinin 14. gününde (27 Subat) suya düser. Sular isinmaya baslar. 3cü Cemre: Gücük ayinin 21ci gününde 6 Mart topraga düser. Toprak isinmaya baslar. Bundan sonra “Kocakari Soguklari” gelir. Anneannemin hesabina göre gücük ayinin 26 ci günü ile Mart ayinin 4cü günleri (11-17 Mart) arasinda devam eden sayili firtinadir.
Mart Dokuzu “Nevruz-21 Mart
En önemli günlerdendir ve birçok ad ile anilir. Bunlardan bazilari Bahar Bayrami, Nevruz, Gün Dönümü, Günsirti, Mart Dokuzu, Mart Dutma, Kurt Kizani, Mart Bozma, Mart Bozumu, Mart Kirma, Yilbasi, Yilsirti, Yeni Gün, Baha Toyu, Ulus Günü, Oguz Toyu'dur. Türklerde yilbasi, gece ve gündüzün esit oldugu 21 Mart günüdür. 21 Mart'a rastlayan bu gün Türk topluluklarinda Nevruz, Ergenekon, Bozkurt, Çagan gibi adlarla bilinmektedir. Alçaklarda havanin isindigi, yükseklerde çetin soguklarin sürdügü gündür, Abrul besinden (Nisan 18 ) sonra kisin siddeti hafifler ve Hidirellez'de ise hep biter ve sonraki günler yaz sayilir.
Hidirellez 5-6 Mayis
Halk inançlarinda Hizir; nur yüzlü, ak saçli, aksakalli, kirmizi çarikli bir dervis kiligindadir. Her yil 5 Mayisi 6 Mayis'a baglayan gece Hidirellez olarak kutlanir. Hidirellez Türk dünyasinda bayramdir. Hidirellez günü, Hizir ve Ilyas peygamberlerin yeryüzünde bulustuklari gün oldugu sanilir. Hizir ve Hidirellezin kökeni hakkinda çesitli görüsler vardir.
Bazilari Hidirellezin Mezopotamya ile Anadolu kültürlerine ait oldugu; bazilari ise Islamiyet öncesi Orta Asya Türk kültür ve inançlarina ait oldugunu iddia ederler.
Mayis Yedisi- 20 Mayis
Dogu Karadeniz'de “Çepni Bayrami” olarak da bilinir. Çepni Ortaasyadan gelerek Karadeniz'e yerlesen bir Türk Boyu'nun adidir. Çepni Türklerinin yer yurt tuttugu Çarsibasi, Vakfikebir, Besikdüzü ve Salpazari, Ordu, Ünye yörelerinde bir bayram gibi kutlanmakta, senlikler yapilmaktadir. Akkustan itibaren Ünye'ye kadar olan köyler birer Çepni yerlesim yerleridir. Mayis yedisi günü buralardan insanlar akin akin Ünye'ye deniz kenarina gelirler. Mayis yedisi bulutlu veya yagisli geçerse Yaz mevsimi iyi geçer, bolluk olur. Mayis yedisi sicak geçerse yaz mevsimi kurak geçer ve kitlik olur.
Türkiye disindaki
Türklerde ay adlari
Kazaklar: Kökek Ayi (Mart), Mamir Ayi (Nisan), Otamali Ayi (Mayis), Silde Ayi (Haziran), Tamiz Ayi (Temmuz), Kirküyek Ayi (Agustos), Kazan Ayi (Eylül), Karasa Ayi (Ekim), Caltoksan Ayi (Kasim), Kantar Ayi (Aralik), Akpan Ayi (Ocak), Birtin Ayi (Subat).
KAYNAKLAR:
Osman TURAN. On Iki Hayvanli Türk Takvimi.
Sule YAVER. Mevsimlere Bagli Kültürel Unsurlar
