|
Çocuktum Subat ayi gelince, anneannem sik sik sorardi “Cemre düstü mü, bugün Gücük ayin kaçi, Marta ne kadar var, Zemheri bitti mi?.
Anne annem cemrelerin düsmesini dört gözle beklerdi. Cemrelerden sonra hava, toprak ve su isinmaya baslar tabiat canlanir bahçelere bir seyler ekme dikme vakti gelirdi.
O zaman bunlarin ne anlama geldigini çok anlamazdim, gücük ayin sonunu beklerdi, çünkü cemreler gücük ayin sonunda düserdi, cemre düsünce de baga bahçe de isler baslardi.
Onun Gücük ay dedigini çok yillar sonra anlamistim, gücük ay Subat ayi idi 28 çektigi için gücük yani küçük ve kisa ay denmisti.
Cemre Nedir, Neden Düser?
Aslinda düsen bir sey yoktur, baharin müjdecisi olan cemre'lerden ilki 20 Subat günü havaya düser. 27 Subat tarihinde ikinci cemre suya, üçüncü ve son cemre ise 6 Mart günü topraga düser derler.
Cemrelerin düsmesi, kis günlerinden yaz günlerine yani kistan yaza geçisin isaretleri demektir..
Anadolu'da halk inanisina göre kis günlerinin 100 cü günü 15 Subat'a gelindiginde artik kis hükmünü kaybetmeye baslar. Bu tarihten 5 gün sonra 20 Subatta ilk cemre havaya düser ve havalar isinir.
Bir hafta sonra, 27 Subat'ta ikinci Cemre suya düser ve sular isinir. Üçüncü ve son cemre de 6 Mart tarihinde topraga düserek toprak isinir ve kir çiçekleri çikmaya baslar
Halk arasinda kullanilan geleneksel halk takviminde bir yil, kis günleri ve yaz günleri diye ikiye ayrilir.
Kis günleri, 8 Kasim'da baslar ve 5 Mayis'ta sona erer 179 gündür. Yaz günleri ise 6 Mayis'ta baslar ve 7 Kasim'da sona erer kadar 186 gündür.
Oysa Hemen Yaz Gelmez
Cemrelerin düsmesi bitince yaza döndük derler, oysa yaz hemen gelmezdi daha Mart ve Nisan aylari vardi. Mart firtinalari, dokuzlari, iki dokuzlari üç dokuzlari vardi, Abrul besi vardi. Bizim buralara hemen yaz gelmezdi, Haziran ayinin bile soguk geçtigi yillar olurdu çocuklugumda.
Hidirellez gelip geçerdi Mayis yedisi gelip geçerdi de bazi yillar bir türlü yaz gelmezdi.
Babam karpuz kabugu suya düsmeden denize girilmez derdi, biz bazen denize Mayis ayinda baslardik, da karpuz kabugu iki ay sonra pesimizden gelirdi.
Yaz bazen uzun bazen kisa sürerdi ama yaz Ünye'de. Çok sicak olmazdi ne de çok serin. Kuslar havada göç için dönerek toplanmaya basladigi zaman bilin ki sonbahar yolda geliyordu.
Kis gelmezdi hemen daha biraz pastirma yazimiz olurdu sonra güz yagmurlari baslar yavas yavas soguklar kendini gösterirdi..
Türkler Havvali Takvimden
Tarim Takvimine geçtiler
Türkler atli göçebe hayati yasadiklari dönemde hayvana bagli idiler
bu nedenle takvimleri ve dogayi gözlemlemeleri de buna göre sekillenmis ve on iki hayvanli Türk takvimini meydana getirmislerdi.
Zamanla tarima bagli yerlesik hayata geçmeleri ile beraber dogayi gözlemlemeleri tarimla baglantili olarak degismeye basladi.
Cemre olayi da tarima bagli toplumlarda karsimiza çikmaktadir. Özellikle Arap, Fars ve Azerbaycan Türklerin inandigi cemrenin Mogol, Çin ve Greklerde de oldugu belirtilmektedir. Havanin isinmasina bagli olarak meydana gelen bu inanci çesitli toplumlar kendi kültürlerinden bir seyler katarak zenginlestirmislerdir.
Cemreler niye düserdi,
nereden düserdi,
ne zaman düserdi?.
Subat yaz ile kis arasinda anahtar aydir, gücük, kisa denilen bu ay en büyük dönüsümü yüklenmistir. Bu ayda Cemreler düsecek kis günlerinden yaz günlerine geçilecektir.Toplumda bahar mevsiminin müjdecisi olarak kabul edilen cemre Arapça ”Ates halinde”, ”Yanmis halde” veya köz ”kor” manasina gelir ve isinmayi ifade eder.
Türk ve Altay mitolojisinde cemreye Imre, Imere veya Emire denir. Ilkbaharda göge yükselir, sonra buzlarin üzerine düserek onlari eritir, oradan da yere girer.
Bundan sonra isinmis topraktan buhar yükselir. Emire baharin gelisini temsil eder. Bulgarlar Zemire derler. Anadolu da bazi bölgelerde ve Ünye'de Cemile denir.
Cemrelerin düsüs siralamasinda önce hava isiniyormus gibi görünse de hava dogrudan günes isinlari ile isinmaz. Günes'ten gelen isinlar önce yeri isitir, yerden yansiyan isinlar havayi isitir.
Toprak isinmadan atilan bir tohum yesermez. Bu yüzden çiftçilikle ugrasan insanlar cemre ve buna benzer olaylari dikkatle takip eder, islerini buna göre ayarlarlar.
Zamani gelince cemreler birer hafta ile düserler. Ama kimse görmez.
Halk, pek görünmeyen bu olayi, aklimizin daha kolay kavrayabilmesi için böyle söyler, aslinda düsen bir sey yoktur.
Her cemre düstügünde sicaklik biraz daha artar. Bizler de bu isinmayi hissedebiliriz. Cemre bu isinma olayinin adidir, dogayi isittigi düsünülen tabiat olayidir.
Cemre bilimsel olarak nedir?
Cemrenin ne olup olmadigi konusunda Prof. Dr. Mikdat Kadioglu, bize su bilgileri verir.
Halkimizin arasinda yaygin olarak baharin müjdecisi olarak bilinen sicakligin artmasi olayina Cemre denir.
Cemre'nin birer hafta arayla havaya, suya ve topraga düstügüne inanilir. Her cemrenin düsüsüyle hava sicakligi artar..Sanildigi gibi günes isinlari atmosferimizi dogrudan isitmaz, yer yüzeyi, günes isinlarini yutarak önce kendi isinir, sonra atmosfer isitir.
Halk Arasinda Cemre Olayi
Rize halki havada, suda ve toprakta birtakim degisikliklerin meydana geldigine inanmaktadirlar, cemrelerin firtina yaptigi ve cemre günlerinin esintili geçtigi düsünülmektedir.
Denizli ve çevresinde cemreye cemile denilmektedir ve cemile topraga düstükten sonra toprak isinir. Cemile suya düstügünde ise yaz ayagini salladi denir.
Usak yöresindeki yaslilarin söyledigine göre cemre suya düsünce su, gölün içinde kaynasma yapar, kurbagalar ötüsür, halk da cemre düstü der.
Denizli ve yöresinde kiz çocuklarina isim verilirken çok soguk olur gerekçesiyle Cemile isminin tercih edilmedigi söylenir. Kaynak: Sanver Orunç
-
Kaynak: Bilkent Üniversitesi
Sanver Oruç
Prof. Dr. Mikdat Kadioglu
Alinti yapilmistir
|
