19.yüzyilda Ünye ve civar kazalarda türlü kötülükler yapan eskiyalardan birisi de Gürcü Eskiyasi Resid idi. Acara-i süfla Kazasindan olan Ceclakoglu Resid, 1880 yilinda Ünye’ye muhacir olarak gelip Darahta köyünde iskân edilmisti. Ilk zamanlarda Osmanli Devleti askeriyesi tarafindan ortadan kaldirilan Gürcü eskiya Koçoglu’nun adamlarina katilmis, kardesi Sabit’i bir kabak meselesi yüzünden kolundan yaralayarak çolak birakmis böylece Koçoglu’nun yerine eskiya reisligini ele almisti. Onun Ünye ve çevre kazalardaki senaatleri asil bu tarihten sonra baslayacakti. Osmanli Devleti halkin can, mal ve irzina el uzatan, katl, idam, hirsizlik gibi nice fenaliklari icra eden bu cani yürekli saki üzerine, Tabur Agalari, seyyar zabita memurlari ile hususan bir bölük Nizamiye askeri dahi göndermisti.
Eskiya Resid’in senaatleri (kötülükleri) Mutasarrifliga yazilan 19 Mayis 1887 tarihli rapora göre söyle siralanmisti: Taflancik köyünden Ustaoglu Abdurrahman’in kulak ve yüzünü kesmek, kursunla öldürmek, evini yakmak (21 Mart 1886). Darahta köyünden Töngelcioglu Ahmet Çavusu kursunlayarak irmaga atmak (29 Mart 1886). Kurna köyün’den Hatipoglu Mustafa’yi evinde yemek sofrasi kurdurup yedikten sonra bögründen kursunla katletmek (20 Nisan 1886).Ayni köyden Atesoglu Ibis’in kizi Emine’yi daga kaldirmak. Ünyeli kasap Kürt Ahmet’i tutup elli lira vereceksin diye iskence yapmak, Gücet köyünden Hüseyin Kadioglu Yusuf’un hanesini basip kizini talep etmek,ayni köyden Haci Yosma’nin evini basip saatini ve alti patlar tabancasini gasp etmek, Çilader köyünden Haci Hatipoglu Haci Ali’nin evini basip esyasini gasp etmek, Kelas köyü ormaninda ates yakip köyden Çolak Sakir’in evine gidip Alivera köyünden Numan oglu Ali’yi celp etmek (6 Mayis 1886). Asak köyünden Kara Mehmedoglu Ali, Cin Mustafa oglu Ahmet ve Pasaoglu Ali kasabaya katirlariyla yük getirirlerken Gücet köyü civarinda Resid ve yedi adami tarafindan çevrilmisler, katirlari gasp edilmis ve Ali revolver kursunuyla katledilmisti (15 Kasim 1886).Saraycik köyünden Iyanoglu Çostan Ibrahim’in evi ve anbari içindekilerle birlikte yakilmis, yegeni Mantarcioglu Hüseyin ise iki kursunla katledilmisti (20 Kasim 1886). Köylerdeki vazifesinden dönmekte olan Zabtiye askerlerinden Süleyman’in kursunla öldürülmesi (2 Aralik 1886).Ancalu köyünden Emiroglu Ibrahim’in evinin esya ve erzakiyla yakilmasi. Çöregi köyünden Asikoglu Mehmed’in kizi Ayse’nin daga kaldirilmasi (20 Ocak 1887). Fatsa kazasinin Ergen köyünden Kir Ismailoglu Salih’in Ünye’deki evine giderken yolda alikonulup, Havzikara köyünden Yos Haci Mehmed’in evine 30 lira haraç istemesi için gönderilmesi (8 Subat 1887).
1887 yilinda artik Ünye halkinin Resid’in zulümlerine tahammülü kalmamisti. Ünye Kaymakami Seyyid Mahmud Kamil Efendi, Ünye Naibi, Müftü, Tahrirat Katibi, Metropolit Vekili ve diger Azalarla birlikte mazbata düzenleyerek Eskiya Resid’in yakalanabilmesi için su öneriyi getirmislerdi. Resid’in görüsmekte oldugu Osmanli Tebasi Acara Muhacirlerinin önde gelenlerine Resid’i ölü yahut diri devlete teslim etmeleri gerektigi sarti öne sürülmeli, sayet buna destek olmazlar ise hepsinin tutuklanmasinin icap ettigi bu sekilde yerinin itiraf ettirilmesi yoksa içlerinden bir kisminin da tutuklu olarak baska mahallere sürgün gönderilmesinin gündeme alinmasi fikri ileri sürülmüstü (16 Nisan 1887).
Senaatlerine devam eden Eskiya Resid; Kurna, Kale, Zenbek, Denizbükü, Ancalu, Kusculu, Taflancik köylerinden 150’ser lira haraç istedigine dair köylere kendi adiyla mühürlü pusula yollamisti. Seylan köyünden ise 340 adet lira talep etmis bunlarin bir kismini da tahsil etmisti (17 Nisan 1887). Seylan köyünden reji kolcusu Çürüksulu ve Gürgaze Molla Arif’in Cenis mevkiindeki tarlalarinda martini kursunuyla arkadan katledilmeleri (21 Nisan 1887).Kurna köyünden Nuri ile Masuk’un kulaklari ve biyiklarinin biçakla kesilmesi. Saraycik köyünde çikan çatismada Zaptiye piyade neferi Beroglu Ahmed’in sol elinden yaralanmasi (1 Mayis 1887) olaylari Nisan ayi içindeki son vukuatlariydi. 20 Mayis 1887 ‘de Eskiya Resid ile Demircioglu Mustafa’nin Kusçulu köylülerinden talep ettigi haraç miktari söyleydi: Veysel oglu Haci 15, Kuroglu Kavas 5,Dervisoglu Hüseyin 5,Tokçu 10,Almaçoglu Mustafa 5,Dencioglu Musa 10, Ali Aga oglu 10,Hüsnü Aga 5,Kuraloglu Molla 10,Kuroglu Hüsnü Aga 15,Kiroglanoglu Mustafa 10,Alioglu Hüseyin Pehlivan 15,Kelek Haci 10,Dencioglu Ahmed 5,Dencioglu Karali 15,Almaçoglu Ali 5,Yobazoglu Karalgöz 10,Kuraloglu Halil 15,Kadi Alim oglu Kadi 10, Alimoglu Hüseyin 5,Tokaçoglu Ali Çavus 10,Biraderi Gümüs 10,Sert Oglan 5, Hatib Efendi 20, Fettan 15, Ahmedbasoglu Dervis 5 lira. Toplamda bes alti gün içinde verilmesi istenen para iki yüz elli bes liraydi. Ayrica koyunlari olanlardan da 50 lira alinip toplam 300 lirayi bir tamam vermeleri isteniyor, sayet indirim için araci koyarlar, vermezler veya bu sirri açik ederlerse miktar 600 liraya çikarilacakti.
Osmanli Devleti’nin almis oldugu türlü tedbirler neticesinde Ocak 1888’de Gürcü Resid ve avanesinin katledilmesiyle yaptigi senaatler nihayete erdirilmisti. Çatisma esnasinda eskiya kursunuyla vurularak sehid olan Ordu kazasinin Öcelü köyü Nuriye Mahallesi muhacirlerinden Yusuf oglu Erhlaze Hüseyin’in annesi Mesude ile kiz kardesleri Mensure ve Hasret ile yegeni Nezaket ve biraderi meczup Ahmet’e maas baglanmasi kararlastirilmisti (17 Ocak 1888). Ayrica Eskiya Resid’in derdestinde yararliligi görülen Mustafa ve Mehmed isimli sahislara da Trabzon Vilayeti’nin 1888 yili bütçesinden yetmis lira ödül verilmesi Maliye Nezareti Vekaleti Celilesi’nce gönderilen yazidan anlasiliyor. Resid’in yandaslarindan olan ve Tokad Sancagina kaçan Gürcü Koçoglu Süleyman ve Molla Hüseyin de üzerlerine sevkedilen müfreze sayesinde ölü olarak ele geçirilmislerdi (23 Ocak 1888). Yine Resid’in adamlarindan dört asi, Kurupelit mevkiinde Arif Aga’nin evinde Bagdat postasini vurmak üzere tertip aldiklari esnada, üzerlerine sevk olunan müfreze ile girdikleri müsademede öldürülmüslerdi. Osmanli Devleti’nin merkezi veya yerel otoritesinin sarsildigi dönemlerde bas gösteren Ünye’deki eskiyalik faaliyetleri, yeni Türk Devleti’nin kurulus yillarina kadar devam edecektir. (BOA.Y.PRK.MYD,6/38- BOA.DH.MKT,1514/88-BOA.DH.MKT,1554/80,S.Bacaci,Ünye ve Çevresinde Yasanan Olaylar 1864-1920,Istanbul 2008).
