|
Nevruz-Yeni Gün
Baharin Müjdecisi
Nevruz eski bir Selçuklu ve Iran Takvimine göre yilbasi ve baharin ilk günüdür, Farsça'dir, "Yeni Gün" anlamina gelir. Bazi yörelerde “Nevruz” bazi yörelerde hiç bilinmez, bazi yörelerde “Gün Dönümü” Bahar Bayrami” veya “Doganin Uyanisi” denir
Bazi topluluklar bu bayrami 21 Mart'ta, bazilari da 22 veya 23 Mart'ta kutlarlar.
Ben bu köseyi Çarsamba günleri yazdigim için Nevruz yazisi biraz erken oluyor, bizim bölgemizde Nevruz 21 Mart.
Kürtler, Nevruz bayraminin Kürt mitolojisindeki Demirci Kawa Efsanesi'ne dayandigina inanirlar. Anadolu ve Orta Asya Türk halklarinda da Göktürklerin Ergenekon'dan çikisi anlamiyla ve baharin gelisi olarak kutlanir.
Türklerde Nevruz
Türklerin Ergenekon'dan çikmalarini, baharin gelisini, doganin uyanisini temsil eder. Dogu Türkistan'dan Balkanlara kadar tüm Türk kavimleri ve topluluklari tarafindan, M.Ö. 8ci yüzyildan günümüze kadar her yil 21 Mart'ta kutlanir.
Türkiye'de bir gelenek, Türk Cumhuriyetleri'nde ise resmi bayram olarak kutlanirken, 1995 yilindan itibaren Türkiye tarafindan Bayram olarak kabul edilmistir..
Alevilerde kendi inançlari içinde Nevruz bayramini kutlarlar. Alevilerde de Nevruz gününde gerçeklesen önemli olaylar söyle siralanir:
Dünya kurulusunu bugün tamamlar.
Hz. Ali bugün dogmustur
Bugün Adem Peygamberin yaratildigi gündür.
Farslar, Kürtler, Azeriler, Anadolu Türkleri, Afganlar, Arnavutlar, Gürcüler, Türkmenler, Tacikler, Kazaklar tarafindan kutlanan geleneksel yeni yil ya da doganin uyanisi ve bahar bayrami olarak kutlanir.
Günümüzde sadece Kürtler tarafindan kutlanan bir bayram algisi yaratilmistir, dogru degildir.
Türkiye Türklerinde bazi bölgelerde unutulmustur, fakat bazi yerlerde halen çok canli olarak yasatilir, asla bir irka bir kavme, bir ulusa ait degildir, insanligin ortak bayramidir.
Her toplum kendisine özgü bir sekilde kutlar.
Nevruz, Türklerin Islâmiyet’i kabul etmelerinden önce de kutladiklari önemli bir gündü. Islamiyet’ten sonra da Nevruzu birakmadilar. Çünkü, Nevruz, bolluk, dostluk, bereket demekti.
Bu güne genelde Nevruz; Özbekçe: Navruz, Türkmence, Nowruz, Kazakça,Nauriz, Kirgizca, Nooruz, Azerice: Novruz, Kirim Tatarcasi: Navrez Kürtçe: Newroz, Karapapaklar’da Nevruz, Kirim Türkleri’nde Navrez, Bati Trakya Türkleri’nde Mevris, Makedonya ve Kosova Türkleri’nde Sultani Navriz, Gagauzlarda Ilkyaz Beyremi derler.
Gece ile gündüzün esit oldugu 21 Mart'ta havalar isinmaya, agaçlar çiçeklenmeye, toprak yesermeye, göçmen kuslar yuvalarina dönmeye baslar.
Türklerde “baharin gelisi” önemli bir olaydi. Kimi topluluklar, bu günü Tanri’nin dünyayi yarattigi gün, kimileri Nuh Peygamber’in yere ilk ayak bastigi gün, kimileri ise ilk insanin yaratildigi gün olarak inanir ve kutlarlar..
Nevruz gelenegi hiç bir din ile ilgisi olmayan dinlerden öncesine giden bir gelenektir, hiçbir dinin veya bir mezhebin veya bir ulusun bayrami degildir
Türk Cumhuriyetleri’nde Kirgizistan, Kazakistan, Özbekistan, Türkmenistan ve Azerbaycan ile Tataristan 21 Mart Ergenekon/Nevruz Bayrami’ni “Milli Bayram” olarak ilan etmislerdir.
Türkiye’de de 1991 yilinda Türk Dünyasi ile birlikte ortak bir gün olarak bu günü resmi tatil olmaksizin bayram ilan edilmistir.
Türk Dünyasinda Nasil Kutlanir?
Çin kaynaklarinda göre M.Ö. 200’li yillarda Hun Türkleri tarafindan bahar mevsiminde senlikler düzenlendigini belirtmektedir.
Baharin baslangici, gece ve gündüzün esitlendigi 21 Mart gününe denk gelmesi halk tabiriyle havalarin isinmasina isaret ettigi gibi, yeni bir dönemin baslamasi anlamini tasimaktadir.
Kazak Türkleri de Kirgiz Türkleri gibi Nevruz törenlerinde mevlit okuturlar. O günü evler bastanbasa temizlenir, yeni elbiseler giyilir. Ates üzerinden atlanir. Çadirlar kurulup sofralar açilir.
Özbekistan’da Nevruza, Nevbahar denir. Özbekler ve Tacikler kiz çocuklara Nevbahar ve Baharay adi verilir.- Türkmenistan’da Nevruz günü dünyaya gelen erkek çocuklara genelde Novruz, Novayi,kiz çocuklara ise Novbahar,Novgül, gibi adlar verilir.
Güneydogu Anadolu Bölgesi illerimizden Gaziantep ve çevresinde 22 Mart gününe “Sultan Nevruz” adi verilir. Diyarbakir’da; Nevruz günü halk, eglence ve mesire yerlerine giderek Nevruz’u kutlarlar.
Tekirdag‘da Nevruz soguklarin sonu, baharin baslangici olarak kabul edilir ve “Nevruz Senlikleri” adiyla kutlanir. Izmir, Usak, Sivas ve Sebinkarahisar’da hemen hemen ayni geleneklerin devam ettigi görülür.
Nevruz Atesinin gizli anlami
Nevruz geleneklerinden biri de ates yakma ve üzerinden atlamadir.
Nevruz aksami büyük atesler yakarlar ve üzerinden atlarlar. Atlarken de atesin kizil nurunun kendilerine gelmesi, kendi hastaliklarinin da atese geçmesini ifade eden sözler söylerler.
Türkistan Türkleri de hastaliklardan, talihsizliklerden kurtulmak için Nevruz törenlerinde atesin üzerinden atlarlar.
Kötülüklerin yakilarak yok edilecegi varsayilan atesle bir yerde, karanlik ve hastaliklarla geçen uzun bir dönemin tüm yorgunlugunun ve sikintilarinin atildigina ve bu sayede gelecek her tür belaya karsi da korunma saglandigina inanilir. Kaynak: Ekici (2002: 62)
Ates üzerinden atlama eylemi ise bir temizlik ve “kötü ruhlardan arinma olarak kabul edilen bir davranis biçimidir
Kaynaklar:
Alaattin UCA-Türk Toplumunda Nevruz
Orta Asya Türklerinde Nevruz
Aragem
Kültür ve turizm Bakanligi
Arastirma ve Egitim Genel Müdürlügü
Bu Haber 1900 Kisi Tarafindan Okundu.
|
