Ondokuz Mayis Üniversitesi, IIBF, Isletme, Samsun
Kapitalizm 3 ögeden olusmaktadir: Piyasa, Özel Mülkiyet, ve Kar. Mütesebbisin hedefi kar’dir; sermaye sahibidir; ve risk ve getiriyi üstlenmektedir. Bu nedenle bir piyasa ekonomisinde özel mülkiyet esas olmalidir. Türkiye Ekonomisinde, son 40 yildir piyasa ekonomisi uygulanmaktadir. Dolayisi ile özel mülkiyet anlayisindan geri dönüs yoktur. Sosyalist ekonomi ise 2 ögeden olusur: merkezi planlama ve kamu mülkiyeti. Sosyalizmde üretim ve dagitim devlet tekelindedir. Bu yazida her ikisinin karisimi olan, sosyalist piyasa ekonomisi incelenmektedir. Sosyalist Piyasa Ekonomisinde, merkezi planlama ve özel mülkiyet anlayisi vardir. Isletmeler; üretim ve pazarlama kararlarini kendileri vereceklerdir.
Sosyalist piyasa ekonomisi 1990’larda Çin ekonomisinde uygulanmistir. Çin sosyalizmden kapitalizme evrimi, sosyalist piyasa ekonomisi ile basarmistir. Sovyetler Birligi ve Dogu Bloku ülkeleri ise dogrudan kapitalizme geçis yasamistir.
Sosyalist ekonomi, merkez planlamadir. Üretim planlamasi merkezi planlama ile yapilabilir. Bu durumda yerinden yönetim önemli olabilir. Sosyalist piyasa ekonomisinde ikinci boyut, pazarlamadir. Sosyalist piyasa ekonomisinde üretim ve pazarlama kararlarini isletme yönetimi alir. Baska deyisle, üretim ve pazarlama kararlarini piyasa alir. SSCB ekonomisinde üretim ve pazarlama kararlarini devlet yapmaktadir. Piyasa öngörüleri hakim degildir. Bu nedenle, SSCB ekonomisinde fiyat olusmamis, kitlik bas göstermistir. Üretim ve dagitimi piyasa (talep) belirlemelidir.
Özetle, sosyalist piyasa ekonomisinde iki boyut vardir: piyasa ve devlet. Devlet planlama yapacak ve özel sektör ise üretim ve dagitim kararlarina yön verecektir. Aksi takdirde piyasa kararlarini kamu mülkiyeti verdiginde, ekonomide fiyat olusmaz ve kitlik olabilir.
Son olarak 1990’li yillarda Çin’de basari ile uygulanan sosyalist piyasa ekonomisine göre devlet sosyalist fakat isletmeler kapitalisttir.
