Arkeoloji nedir?
Arkeoloji, kisaca kazi bilimidir.
Arkeoloji, geçmis uygarliklari, yazili belgelerle birlikte, anitlara ve maddi kalintilara bakarak inceleyen bilim dalidir.
Bir bilim dalidir, bizim bildigimiz....
Ama, fakat, ne yazik ki...
Emperyalizm sözcügüyle birlikte anilmaktadir.
“Arkeolojik emperyalizm, bu topraklardan Islâm’in izlerini siliyor" gibi safsatalarla hem sapi samana karistiriyorlar, hem de "mali götürme" operasyonlarini gizlemeye çalisiyorlar.
Simdi bu safsata yayicilari bir kenara birakip, terimlerin (kavramlarin) ne olup olmadigina bakalim.
Emperyalizm nedir?
Bu sözcügün maalesef herkesçe kabul edilen bir tanimi yok...
Bu kavram daha çok yayilmacilik (ekspansiyonizm) olarak ele alinir.
Bir devletin veya ulusun baska devlet veya uluslar üzerinde uyguladigi tahakküm biçiminde açiklanir.
Çagdas emperyalizm kavramini ise, Bolsevik Devrimi'nin önder ismi Lenin tanimlamistir.
(Ister begenin, ister begenmeyin; elle tutulur emperyalizm tanimlamasi bu kisiye aittir. Tipki “kapitalizm” dendiginde akla Karl Marx gelirse, emperyalizm dendiginde de anilacak isim Vladimir Ilyiç Lenin’dir.)
Lenin'e göre kapitalizmin ulastigi en yüksek asama emperyalizmdir.
Kapitalizmin bu asamaya ulasabilmesi için:
1. Üretim ve sermayenin yogunlasmasi, ekonomik yasamda belirleyici rolü oynayan tekelleri yaratacak kadar yüksek bir gelisme asamasina ulasmis olmasi.
2. Banka sermayesiyle sanayi sermayesinin iç içe geçip kaynasmasi ve bu “mali sermaye” temelinde bir mali oligarsinin olusmasi.
3. Meta ihracindan farkli olarak sermaye ihracinin özellikle büyük bir anlam kazanmasi.
4. Dünyayi kendi aralarinda paylasan uluslararasi tekelci kapitalist birliklerin olusmasi.
5. Yeryüzü topraklarinin kapitalist büyük güçler arasinda paylasilmasinin tamamlanmasi gerekir.
****
Emperyalizm kavramini herkes kendi mesrebince açiklasa da olayin özü budur.
Ekonomik açidan bu sürecin en temel özelligi, kapitalist serbest rekabetin yerini, kapitalist tekellerin almasidir. Serbest rekabet, kapitalizmin ve genel anlamda meta üretiminin temel özelligidir. Tekel ise serbest rekabetin karsitidir ve serbest rekabet tekele dönüsmeye baslamistir. Büyük ölçekli isletmeler ortaya çikmis, küçük ölçeklileri yutmustur. Üretim ve sermayenin yogunlasmasiyla tekeller dogmustur...
Karteller, isveren birlikleri, tröstler ve onlarla iç içe geçmis, milyarlari çekip çeviren bir düzine banka...
Emperyalizm bu sekilde olusmustur, özü itibariyle ekonomiktir ancak sonuçlari itibariyle sosyal-kültürel yapi üzerinde etkilidir. Ulusal duygulari ve dini yapilari kullanmasi çikarlari geregidir.
Bu nedenle kavramlar çarpitilir...
Mistifikasyon ve dezenformasyon gündeme gelir.
"Paradigmalari yikiyoruz" söylemiyle yaparlar bunu.
****
Emperyalist tahakküm sadece arkeoloji bilimini yahut arkeologlari kullanarak yapilmaz.
Tarih bilimini, sosyolojiyi, felsefeyi, teknolojiyi vb. kullanarak yahut çarpitarak da yapilabilir.
Biz konumuz geregi arkeoloji alaninda emperyalist tahakkümün nasil olustuguna odaklanalim:
Thomas Edward Lawrence (1885-1935)..
Yani Arabistanli Lawrence. Aslinda bir arkeolog olan Thomas Edward daha sonra Büyük Britanya Istihbarat Servisi'ne bagli olarak casusluk faaliyetlerine baslamis ve Araplari Osmanli'ya karsi kiskirtmisti. Lawrence, Osmanli topraklarina ilk girdiginde arkeolog sifatiyla Anadolu’da arkeolojik kazilar yapmis, Suriye ve Filistin’de arastirmalarda bulunmustur. Kargamis kazisina 1912-1914 yillari arasinda katilmis, Zeugma’da kaçak kazilar yapmis, sonrasinda Arabistan’a geçmistir. Araplarin her yönüyle kendisine güvenmesini saglayan Lawrence daha sonra Araplarin Osmanli'ya karsi Ingilizlerin yaninda yer almasini saglamistir.
(Devam Edecek.)