SIFÂHÎ (SÖZLÜ) KÜLTÜR, KÜLTÜRÜN ÖZÜDÜR...
“Sifâhî gelenek veya geleneksel kültür kavramlariyla da karsilanan sifâhî anlatimlar, kusaktan kusaga veya ayni kusak içinde aktarilan, edebî niteligi olan veya olmayan bir kültür degeridir...
Halk tarafindan davranis, tutum, norm ve inançlarin dayandigi referanslar olarak belirlenen ve bu manada; hikmetli, ruhlara ve iliskilere sifa veren, insani onaran göndermeler, mesajlar, ögretiler içeren çesitli anlatim biçimlerini içermektedir.
Sifâhî anlatimlar, halk biliminin en önemli ögelerini içerir.
Sifâhî kültür ürünleri; antropoloji (insani kültürel, toplumsal ve biyolojik çesitliligi ile inceleyen bilim dali) ve folklor gibi disiplinlerin katkisiyla büyük ölçüde kayda geçirilmis ve giderek millî kültürün temeli olarak kabul edilmislerdir.” Diyor kültür insanlari...
AILE HIKÂYELERI ISE BU TEMELIN EN ÖNEMLI YAPI TASIDIR.
AILE HIKÂYELERI; en yakin ailemizdeki insanlarin veya onlarin büyükleri, atalari ile ilgili, insanlar, yerler ve olaylar hakkindaki hikâyelerdir.
AILE HIKÂYELERI; Bizim gerçek sahsî (kisisel) ve içtimaî (toplumsal) tarihimizi anlatir-kaydeder ve bize “aslinda kim oldugumuzu” anlatip, “ruhumuzun-varolusumuzun gerçek kimlik kartini” verirler bize.
BAYRAM ZIYARETLERI, TATIL BULUSMALARI, DÜGÜN, SÜNNET, DOGUM GÜNÜ VEYA AILE ZIYARETI GIBI BIR AILE TOPLANTISINDA, AILE HAKKINDA HIKÂYELER ANLATMAK VE DINLEMEK IÇIN ZAMAN AYIRIN...
Veya özel bir “hikâye derleme görüsmesi oturumunun” gerçeklesebilecegi bir ziyaret-bulusma zamani düzenleyin.
Yemek masasindaki sohbetlerde ya da aile toplantilarinda tekrar tekrar anlatilan aile hikâyeleri bile; geçmisteki büyük destanlarla ya da anlatilip gelen kisa-hikmetli hikâyelerle benzerlik gösterebilir.
HAYATIMIZIN VE AILEMIZDEKI DIGER INSANLARIN UNUTULMAZ HIKÂYELERI ÖZEL BIR ÖNEME SAHIPTIR.
Çünkü herkes ayni olayin farkli versiyonlarini anlatsa bile o hikâye, masal dogrudur. Bu hikâyeler ya da masallar, elde degil, kalplerde tutulan “aile yadigârlaridir.”
Onlari hatirlayarak ve aktararak onu koruyan her nesile, büyük ve benzersiz bir armagandir; Köksüz, vatansiz ve sahipsiz olmadigini gösterir gelecek nesillere!
AILE HIKÂYELERI DERLEMENIN PÜF NOKTALARI:
1. IYI BIR DINLEYICI OLMAK
Aile hikâyeleri toplamanin ilk adimi, “iyi bir dinleyici olmaktir.” Yargilamadan, sessizce dinleyen o “Iyi Dinleyiciler”, harika hikâye anlatimlarini tesvik ederler.
Bir konusmaci dinleyicinin ilgilendigini hissettiginde, cömertçe anlatmak, sicak iletisim kurmak için daha fazla ilham alir.
Iyi bir dinleyici; “kaynak anlaticiya” tam dikkat kesilir, anlatilan hikâyenin gerçeklerini kesmez veya çelismez ve anlaticiya “ilgi duyan bir yüz ifadesi” ve “vücut durusu” ile cesaret verir.
Bir anlatici, ilgili bir dinleyici tarafindan tesvik edildigini hissettiginde, sevinçle cosarak ruhundaki bütün güzellikleri ve hikâyeleri sizinle paylasir...
2. YASLILARLA GÖRÜSME
Aile hikâyelerini duymanin etkili bir yolu da yasli akrabalarimizla görüsmek ve dogru “soru sormaktir.”
Aile hikâyeleri, yasli bir aile büyügümüzle mülakat yaparak toplanabilir. Yasli insanlara sormak için, öncelikle “onda bazi sorular dogurabilecek” konularin, zihinsel veya yazili bir listesini yapin.
3. BASLANGIÇ ADIMI:
Insanlar, yerler, olaylar, nesneler, önemli yolculuklar, tasinmalar, is veya seyahatlerle ilgili sorular, “hikâyenin baslangici” olabilir.
Bazen yasli akrabalarimizin kisa süreli hafizasi sinirli olsa da, uzun süreli hafiza çok saglam olabilir.
Anlaticinin bu harika hazineleri hatirlamasi için, zamanda geri dönmesine, geçmisi hatirlamasina yardim etmeliyiz.
4. MÜLAKAT SORULARI
Yasli büyüklerimizi, hikâyelerini hatirlamaya tesvik edebilecek bazi etkili sorular;
(NOT: ANLATILANLARI KAYIT ETMEK ÇOK ÖNEMLIDIR; Aile hikâyelerinin kaydini yapmak, hikâyeleri tekrar dinlemenin ve belki de yazili hale getirerek aktarmanin keyifli bir yoludur. Kayit için kullanilan cihazin ve hoparlörünün görünüp anlaticinin tedirgin olmamasi için göze çarpmayan bir sekilde yerlestirildiginden emin olun.)
“HATIRLANMASI GEREKEN YERLER” HAKKINDA MÜLAKAT SORULARI:
· Çocukken yasadiginiz evi tarif edebilir misiniz?
· Çocukken uyudugun odayi hatirliyor musun?
· Mahallenizdeki evleri tarif edebilir misiniz?
· Çocukken en çok ziyaret etmek istedigin yer neredeydi?
· Nerede okula gittiniz? Siniflarda ne vardi?
· Dinî egitim almak Ibadet etmek için nereye gitmistin?
· Yiyecek ya da kiyafet almak için nereye gittin?
· Eglence ve eglence için nereye gittiniz?
· Saklanmak istediginde nereye gittin?
· Ailen hiç tasindi mi?
· Ilk evlendiginizde yasadiginiz evi tarif edin.
· Mutfakta ne tür mutfak esyalari vardi?
HATIRLANMASI GEREKEN INSANLAR HAKKINDA MÜLAKAT SORULARI:
· Çocukken evinizde kimler yasiyordu?
· Kaç kardesin vardi?
· Babanizi veya annenizi, küçükken onlari hatirladiginiz sekilde tarif edebilir misiniz?
· Gençken evinizi kimler ziyaret etti?
· Akrabalari hatirliyor musunuz? Dede ya da Teyzeler, Amcalar?
· En sevdigin kuzenler, akrabalar kimlerdi?
· Komsularin kimlerdi?
· En sevdigin ögretmenlerin var miydi?
· Ailenin en iyi asçisi kimdi?
· En zeki, en zengin, en nazik veya en dindar kimdi?
· Ailede bazi sira disi özelliklere sahip, çok ilginç birileri var miydi?
(Esinlenilen Kaynak: “storyarts.org” ‘Hikâye Sanatlari’ Sitesi
Daha fazla mülakat sorusu ve hikâye toplama ipuçlari, Donald Davis'in, "Telling Your Own Stories“ (Kendi Hikâyelerinizi Anlatma) adli olaganüstü kitabinda bulunabilir.)
(DEVAM EDECEK...)