Samsun’da sokak ortasinda eski esini öldüresiye döven bosanmis koca “Kendimi kaybettim, pismanim!” demis.
Üstelik bu insanlik disi olay, bes yasindaki çocuklarinin gözü önünde oluyor.
Evet…
Bir insanin, insanligini kaybettigi an!
Son günlerde siklikla tanik oldugumuz bir olay.
****
Insanligin kaybedildigi anlar, kadina uygulanan siddetle sinirli degil.
Tüm dünyada insanlar, giderek insanligini terk ediyor.
Farkinda miyiz?
Insanliktan çikiyoruz.
Baska bir mahlûk oluyoruz.
Ister istemez bu durum beni ta ilk basa götürüyor.
Iki buçuk milyon yil öncesine.
Insan nasil insan oldu?
****
Yillar önce okumustum: M. Ilin - E. Segal adli yazarlarin “Insan Nasil Insan Oldu” adli kitapta, insanin diger yaratiklar arasindan siyrilarak nasil insan oldugunu anlatiyordu. Insani dünyanin efendisi yapan, yeryüzüne ve göklere hükmeden bir güç haline nasil geldiginin öyküsüdür.
Yillar sonra da bizden bir yazar Metin Özbek’i okudum.
Dünden Bugüne Insan…
Hacettepe Üniversitesi’nde Antropoloji profesörü olan Özbek, kitabinda öncelikle Insanin Biyo-kültürel Evrim Öyküsü’nü anlatiyor.
“Insan, yeryüzünün en karmasik ve ayni zamanda anlasilmasi en zor varligidir.” diyor.
Yeryüzünde 65-70 milyon yil öncesinden itibaren baslayan bas döndürücü evrimsel süreç, asagi yukari 20-25 milyon yil öncesinden itibaren hominoid (insansi) adi verilen yepyeni bir üst ailenin tarih sahnesine çikmasiyla beraber heyecanli bir dönemece girmistir.
Iste bu süreç (25 milyon yil ile 6-7 milyon yil arasi) sadece insan türünün degil, goril ve sempanzenin de kaderini belirleyen kritik bir dönemdir.
Insan türünün bunca badireyi atlatarak, atamiz olan homosapiens’in yoluna devam etmesi ve bugünlere gelmesi kolay olmamis.
Örnegin “Toba Patlamasi” denen dehset verici volkanik olay, 23 milyon yil önce birçok canli türüyle birlikte insan soyunun ilk nüvelerini de yok edebilirdi. (Bkz. Brian Fagan, Cro Magnon, Say Yay. s. 137)
Bir baska insan türü olan Neandertallerin yok olusu, atamiz Sapienslerin yola devam ederek bizi bu günlere ulastirmasi oldukça özel kosullarda gerçeklesmistir.
****
Ne oldu da insan, diger canli türlerinden ayri böyle özel bir konuma sahip oldu?
Konuya, insan tanimiyla yanit veriliyor daha çok…
En akla yatkini:
“Insan alet yapan hayvandir.” biçimindedir.
Çünkü insani hayvanlar aleminden ayiran temel etken, insanin kendi eliyle yaptigi is aletleri yardimiyla gösterdigi toplumsal çalisma faaliyetidir.
Biyolojik evrimin bu asamada etkisi kaçinilmazdir. Ancak insan emegi bu olusumun (insanlarin evriminin) gidisini, söz konusu biyolojik evrim çerçevesinde etkilemistir.
Insan vücudunun biçimlenmesi, bu emek sayesinde gelismistir.
Iç organlarin ve beynin gelismesi, beslenme faktörü vb. çabalarinin sonuçlarini görme, tanima, deneyim sonucu düsünme yetisi ortaya çikar.
Dil sayesinde is aliskanliklari, deneyim aktarimi ve soyut düsünme yeteneginin gelismesi insan topluluklarinin gelisiminde etkili olur.
Bilgi, deneyim, bilinç ve kültürün olusmasiyla birlikte insanin yeniden üretilmesine geçilir.
Insan, gelecek kaygisi duyan tek canli türü olarak kendini yeniden var eder.
Soyut düsünmeyle saglanir bu durum…
Inanç ve sanat gibi etkenleri de beraberinde getirir.
Insan yasaminda var olan korku, kaygi ve umutla birlikte gelisir bu olgular…
Insani, daha bir insan yapar.
****
Süreç bugün tersine isliyor.
Hizla uzaklasiyoruz insanligimizdan.