Köylerin mahalleye dönüstürülmesi tarima, kirsal yapiya çok büyük zarar verdi…
Evet; hepimizin bildigi üzere Yaklasik 9 yil önce, Ordu ilimizin de içinde bulundugu BÜYÜKSEHIR Kapsamindaki 30 IL Adana, Ankara, Antalya, Aydin, Balikesir, Bursa, Denizli, Diyarbakir, Erzurum, Eskisehir, Gaziantep, Hatay, Istanbul, Izmir, Kahramanmaras, Kayseri, Kocaeli, Konya, Malatya, Manisa, Mardin, Mersin, Mugla, Ordu, Sakarya, Samsun, Sanliurfa, Tekirdag, Trabzon, Van.
12 Kasim 2012’de Büyüksehir Yasasi degistirilerek 30 ilde 16 bin 220 köyü mahalleye dönüstürüldü. Türkiye’deki 34 bin 434 olan köy sayisi neredeyse yari yariya azalarak 18 bin 214 köye düstü.
Yine ayni degisiklikle, 1053 belde mahalleye dönüstürüldü. Yasa, 2012’de çikarildiktan sonraki ilk yerel seçimde 30 Mart 2014’te uygulamaya geçti. Geçen bu süre zarfinda çok önemli sikintilar yasandi. Adeta köylerimizdeki evlerin bacasi tütmez oldu, topraklar yetim birakildi. Kirsaldan kentlere göç basladi. Ülke genelinde Seçime köylü olarak giren 16 bin 220 köy ve 1053 beldenin sakinleri seçimden sonra bir anda sehirli oldular. Köyleri ve beldeleri de mahalle oldu. Köy ve belde statüleri kaldirildi. Dolayisiyla belde ve köylerde yasayan vatandaslarimiz köy statüsüne iliskin birçok haktan yoksun birakilmis, yerel yönetimlerin sirtina da ilave bir yük olmustu.
Süreç ile yasanilan magduriyetler kirsaldan merkeze göçler ile köylerimiz terk edilmis, topraklarimiz kendi haline birakilmis, tarimsal üretim durmus ve ülkemiz özellikle tarim alaninda bereketli topraklarimizda üretim bitmis, hazira dayali tüketim ile ithalat cenneti haline geldik.
Evet; Her zaman oldugu gibi bu defasinda da vatandaslarimizin yasadigi sorunlara duyarsiz kalmayan, Vatandasi yasat ki, Devlet yasasin diyen ve kimsesizlerin mazlum ve magdurlarin kimsesi olan Sayin Cumhurbaskanimiz Recep Tayyip Erdogan 2019 yili 3.Süra toplantisinda Kirsal mahalleye dönüsüm ile ilgili düzenlemenin yapilmasini açikladi.
Bu nedenle; Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde kabul edilen ve 16 Ekim 2020 tarihli Resmi Gazete’de yayimlanan “Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu Ile Bazi Kanunlarda Degisiklik Yapilmasina Dair 7254 Sayili Kanun” ile mahalleye dönüstürülen köy ve beldelerle ilgili önemli bir düzenleme yapildi. Belli sartlari saglamak ve basvuru yapmak kosulu ile köy ve beldelere “kirsal mahalle” olma hakki getirildi.
Ancak; Köy ve kirsal için hayati öneme sahip bu yasal düzenleme konusunda bu denli önemli olan tarim ve üretimi, köylümüzü, çiftçimizi yakindan ilgilendiren bu konuda hiçbir üst düzey seçilmis ya da atanmis yöneticilerimizden bir bilgilendirme yapilmamis oldugundan, düzenleme ile ilgili ayrintilari Iktidari ile muhalefetiyle birçok belediye baskani, milletvekili, köy muhtari degisikligi ve neler yapacagini bilemiyor.
30 Mart 2014’te uygulamaya geçen büyüksehir yasa kapsaminda belde iken ve köy iken kirsal mahalle statüsüne geçen köy ve beldelerimizde ki vatandaslarimiz Geçen bu süre zarfinda çok önemli sikintilar yasamaktadir. Düzenleme ile yeniden Kirsal mahalle statüsü kazanilmasi tarimda ve üretimde kalkinmayi hizlandiracaktir. Adeta ithalat cenneti haline gelen ülkemiz yeniden üretime geçerek ihracat ile adindan söz ettirecektir.
Pandemi nedeniyle büyük kentlerden ya da kent merkezinden kirsala, köylerine göçün yogun oldugu dikkate aldigimizda vatandaslarin barinma ve ya tarimsal üretim alaninda yapilarin insasinda maddi yükümlülüklerle karsilasmasi sonucunda vatandaslarimiz adeta yagmurdan kaçarken doluya yakalanmislar, kaçak göçek evini yapsalar, bu sefer elektrik alamamakta, magduriyetler yasanmaktadir.
Yapilan düzenleme yeterince açik ve net degil. Muhtarlarimizin ve kirsalda yasayanlarin bu konuda yapacaklari ile ilgili muhatap bulamadiklarini düsünüyorum.
Düzenleme ile ilgili nasil ve nereye basvurulacak? Basvuru için süre var mi? Kirsal mahalle olmanin avantaj ve dezavantajlari nedir? Kirsal mahalle olurlarsa belediye hizmetleri aynen devam edecek mi? benzeri birçok soruya yanit araniyor.
Evet; bu yasal süreci yakindan izleyen Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Ögretim Üyesi Prof. Dr. Bülent Gülçubu’a göre ;
1- Kirsal mahalle olmak için nereye basvurmali?
7254 Sayili Torba Yasa’nin 13. maddesine göre, ilçe belediyesine basvuru yapilmasi gerekiyor. Köy veya belde belediyesi iken mahalleye dönüsen ve büyüksehir belediyesi sinirlari içinde bulunup sosyo-ekonomik durumu, sehir merkezine uzakligi, belediye hizmetlerine erisebilirligi, mevcut yapilasma durumu ve benzeri hususlar dikkate alinarak ilgili ilçeye basvuru yapilacak. Ilçe belediye meclisi “kirsal mahalle” istegini kabul ederse karari teklif olarak büyüksehir belediyesine sunar. Büyüksehir belediye meclisi en geç 90 gün içinde karar vermek zorunda. Meclis karari ile kirsal yerlesim özelligi tasidigi tespit edilen mahalleler, kirsal mahalle olacak.
2- Basvuru için bir süre var mi?
Yasa’da basvuru için belirlenen bir süre yok. Yani su tarihe kadar basvuru yapilacak diye bir düzenleme yok. Sadece nihai karari verecek büyüksehir belediye meclisi karari için 90 günlük süre var. Büyüksehir belediye meclisi, ilçe belediyesinden gelen teklifi 90 günde aynen veya degistirerek kabul edebilir ya da reddedebilir.
3- Kirsal mahalle olmasi kabul edilince daha önce konulan köy mallari, meralar geri verilecek mi?
Yasa’da buna iliskin bir düzenleme yok. Bu nedenle köy tüzel kisiligine veya beldeye ait olan ve yasa ile ilçe belediyelere devredilen bu mallar geri verilmeyecek.
4- Kirsal mahalle olmanin avantaji ne olacak?
Kirsal mahalle olmasi kabul edilen yerlesim alanlari vergi, su bedeli ve bazi harçlardan muaf olacaklar veya indirim uygulanacak.
Yasal düzenlemeye göre, kirsal mahalle veya kirsal yerlesik alan olarak belirlenen yerlerde; gelir vergisinden muaf esnaf ile basit usulde gelir vergisine tabi mükellefler tarafindan bizzat isyeri olarak kullanilan bina, arsa ve araziler ile mesken amaçli kullanilan binalar ve zirai istihsalde kullanilan bina, arsa ve araziler 29/7/1970 tarihli ve 1319 sayili Emlak Vergisi Kanununa göre alinmasi gereken emlak vergisinden muaf olacak.
Bu yerlerde, ticari, sinai ve turistik faaliyetlerde kullanilan bina, arsa ve araziler için emlak vergisi yüzde 50 indirimli uygulanacak.
Kirsal mahalle veya kirsal yerlesik alan olarak belirlenen yerlerde, 26/5/1981 tarihli ve 2464 sayili Belediye Gelirleri Kanunu uyarinca alinmasi gereken bina insaat harci ile imarla ilgili harçlar alinmayacak. Bu kanuna göre alinmasi gereken diger vergi, harç ve harcamalara katilma paylari yüzde 50 indirimli uygulanacak. Su faturasi yüzde 50 indirimli olacak
Bu yerlerde içme ve kullanma sulari için alinacak ücret en düsük tarifenin isyerleri için yüzde 50’sini, konutlar için yüzde 25’ini geçmeyecek sekilde belirlenir. 4/1/1961 tarihli ve 213 sayili Vergi Usul Kanunu uyarinca bilanço esasina göre defter tutan mükellefler için bu fikrada belirtilen muafiyet ve indirimler uygulanmaz.
3/7/2005 tarihli ve 5393 sayili Belediye Kanunu’nun 12’nci maddesinin yedinci fikrasi ile 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayili Orman Kanunu’nun ek 17’nci maddesi hükümlerinden yararlanan yerler; kirsal mahalle veya kirsal yerlesik alan olarak belirlenmesi halinde bu madde hükümlerine aykiri olmayan hak, sorumluluk ve imtiyazlardan faydalanmaya devam ederler.
5- Kirsal mahalle olunca büyüksehir belediyesi hizmetlerinden yararlanmaya devam edebilir miyiz?
Elbette yararlanabilirsiniz. Daha önce köylere hizmet götüren Il Özel Idareleri 30 büyüksehirde kaldirildi. Yeni yasa ile il özel idaresi kurulmadi. Belediyeler hizmet götürmeye devam edecek. Kirsal mahallelerin muhatabi yine belediye olacak. Ayrica belediyeler oy alabilmek için bile olsa hizmetlerini sürdüreceklerdir.
6- Ilçe belediyesi ile büyüksehir farkli partilerden oldugu için sorun yasanir mi?
Torba Yasa, Adalet ve Kalkinma Partisi tarafindan meclise getirildi ve kabul edildi. Büyüksehir belediyelerinin bir bölümü muhalefetin bir bölümü iktidar partisinin elinde. Bu konunun siyasi olarak degil, köy veya beldede yasayanlarin yararina degerlendirilmeli. Yasal düzenleme yapildiktan sonra Cumhuriyet Halk Partisi Genel Merkezi kendi belediye baskanlarina yazi göndererek kirsal mahalle basvurularinin tümünün kabul edilmesini istedi. Bu yöntemin bütün partiler tarafindan benimsenmesi gerekir.
7- Yapilan basvuru reddedilirse ne olacak?
Bu konuda yasada bir düzenleme yok. Ancak, basvuru kabul edilmezse eski statüsü yani mahalle olarak devam edecek.
Özetleyecek olursak 2012’de Büyüksehir Yasasi’nda yapilan ve 2014’te uygulamaya geçen yasa ile köy ve beldeler mahalleye dönüstürülerek tarima, kirsala büyük zarar verildigi anlasilmistir.
Kirsalda yerlesim ve üretimin tesvik edilmesi için bu engel mutlaka kaldirilmalidir. Muhtarlarimiza tarihi bir görev düsüyor. Muhtarlarimiz bu garabeti ortadan kaldirabilir.
Yeniden kirsala dönüs ve üretim için; Köyüne ev yapmak isteyenlere (arazisinin %10 unu geçmemek ve en fazla 2,5 kat olmasi sartiyla) ilçe belediyelerinden alacaklari tip projeler ile kolayca müsaade edilmeli, bölgemizde çogu araziler dededen kalma çok hisseli olup hissedarlari bir araya getirmek mümkün olmadigindan en azindan % 50 muvafakat ile çözülmeli. Herkes istedigi gibi evine yapabilmeli hatta temel hafriyat destegi saglanmali. Kisacasi köye dönüs kolaylastirilmali, tarim ve hayvancilik desteklenmelidir.
Hiçbir sey için geç kalinmis sayilmaz. Köyler mahalleye dönüsünce Büyüksehir Yasasi ve kurallari uygulandigi için köylülerin ihtiyaç duyduklari ahir ve benzeri yapilari yapmalari zorlasti. Bürokrasi artti.
Yasanan sikintilar 3. Tarim ve Orman Surasi raporlarina da yansidi. Cumhurbaskani Recep Tayyip Erdogan’in 21 Kasim 2019 tarihinde açikladigi Sura Sonuç Bildirisi’nde: Büyüksehir belediyelerinde mahallelerin kirsal ve kentsel olarak yeniden yapilandirilmasi, kirsal mahallelerde köy tüzel kisiligi yapisinin korunmasi, kirsal yasamin Tarim ve Orman Bakanligi bünyesinde bütüncül ve entegre bir bakis açisiyla koordine edilmesi maddesi yer aldi. Her daim vatandasin, üreticinin yaninda olan Sayin Cumhurbaskanimiza sevgi ve saygilarimizi sunuyorum.
Yukarida açiklamaya çalistigim nedenlerden dolayi kirsal mahalle için basvuru için muhtarliklarimizin belediyelerimize basvurulari disinda belediye meclislerimiz alacaklari karar ile uygun sartlari tasiyan tüm belde ve köylerimizi yeniden kirsal mahalle statüsüne dönüstürülmesini ön görüyorum. Köylü kalkinmadikça, üretim olmadikça kalkinma olmaz.
Memleket Isterim, Ne Zengin Fakir, Ne Sen Ben Farki olsun, herkesin isi asi evi barki, sofrasinda sicacik çorbasi olsun diyerek tüm okurlarima sevgi ve saygilarimi sunuyorum.