Organik (Biyolojik, Ekolojik) tarim; üretimde kimyasal girdi ve ilaç
kullanilmaksizin, yalnizca yönetmelikler çerçevesinde izin verilen
girdilerin kullanimi ile yapilan, üretimden tüketime kadar her asamasi
kontrollü tarimsal üretim sistemidir.
Organik tarim, yalnizca saglikli gida üretim yöntemi olmayip, ayni
zamanda sürdürülebilir tarim ve kalkinma, eko-turizm, biyolojik
çesitliligin korunmasi, su kaynaklarinin korunmasi, erozyonun önlenmesi
ve çevre kirliligine neden olan faktörlerin etkisinin giderilmesinde de
etkili bir tarim yöntemi veya biyolojik kaynak yönetimi anlamina da
gelmektedir.
Organik tarim faaliyetleri; toprak, su, bitki, hayvan ve dogal kaynaklar
kullanilarak organik ürün veya girdi üretilmesi ya da yetistirilmesi, dogal
alan ve kaynaklardan ürün toplanmasi, hasat, kesim, isleme, tasnif,
ambalajlama, etiketleme, muhafaza, depolama, tasima, pazarlama, ithalat,
ihracat ile ürün veya girdinin tüketiciye ulasincaya kadar olan diger
islemlerini ifade eder.
ORGANIK TARIMIN ILKELERI
Insanligin var olusundan bu yana dogadan toplayicilikla baslayip bitkisel
ve hayvansal ürünlerin yetistirilmesi ve bunlarin islenmesini konu edinen
tarim, yalnizca maddi boyutuyla ele alinmamalidir. Tarim tarihi, kültürel
ve toplumsal degerleri içerisinde barindiran bir sektördür. Bu düsünceden
hareketle IFOAM (The International Federation of Organic Agriculture
Movements, Uluslararasi Organik Tarim Hareketleri Birligi) Organik
tarimin büyüme ve gelisimine esas olusturacak 4 temel prensip ortaya
koymustur. Organik tarim temel düsünce prensiplerini olusturan bu
ilkeler: 1. Saglik Ilkesi, 2. Ekoloji Ilkesi, 3. Dürüstlük Ilkesi, 4.
Duyarlilik Ilkesi olarak isimlendirilir.
Saglik Ilkesi: Organik tarimin bölünemez bir bütün halinde toprak, bitki,
hayvan, insan ve gezegenimizin sagliginin korumasi ve gelistirmesi
gerektigi düsüncesine dayali bir ilkedir. Bireylerin ve tür topluluklarinin
sagliginin, onlari içerisinde barindiran ekosistem sagligindan ayri
düsünülemeyecegini vurgulamaktadir. Saglikli toprak, insan ve hayvan
sagligini destekleyen saglikli bitkisel ürünlerin üretilmesini saglar.
Burada sagliktan kasit basit anlamiyla hastalik bulunmamasi degildir.
Saglik, canli sistemlerin bütünlük ve devamliligini saglayacak fiziksel,
ruhsal, sosyal ve ekolojik iyi gidisin sürdürülmesi anlamindadir.
Bagisiklik, esneklik ve yenilenme saglikli isleyisin temel unsurlaridir.
Yetistiricilik, isleme, dagitim, depolama ve tüketimi içerisine alan
organik tarim faaliyetlerinin rolü en küçük organizmadan insana
varincaya kadar tüm canlilarin ve onlari barindiran ekosistemlerin
sürekliligini ve gelisimini saglamaktir. Organik tarim özellikle sagligin
korunmasina özen gösteren, besin kalitesi yüksek ürünlerin üretilmesini
amaçlar. Bu açidan bakildiginda, saglik üzerine olumsuz etkiye sahip
gübrelerin, bitki koruma ilaçlarinin (pestisitlerin) ve hayvanlar için
kullanilan ilaç ve hormon gibi droglarin ve gida katki maddelerinin
kullanilmasindan kaçinilmasi organik tarimin en önemli ilkelerindendir.
Ekoloji Ilkesi: Organik tarimin dinamik ekolojik sistemlerin ve ekolojik
döngüleri dikkate almasi, onlara uygunluk ve onlarla uyum içerisinde
olmasi, onlarin devamliligini saglayici olmasi gerektigi düsüncesine
dayali bir ilkedir. Bu prensip üretimin ekolojik süreçlere ve geri
dönüsüme dayali yapilmasini vurgular. Organik tarim, yaban alanlari ve
dogadan toplama sistemleri dogadaki ekolojik denge ve döngülerle
uyumlu olmalidir. Organik faaliyetler yerel sartlara, ekolojiye, kültüre ve
deger yargilarina uygun olarak düzenlenmelidir. Organik tarim girdileri
yeniden kullanim, geri dönüsüm ve enerji ve kaynaklarin verimli
kullanimi yoluyla azaltilmali, böylece çevre kalitesinin iyilestirilmesi ve
kaynaklarin korunmasi saglanmalidir. Organik tarim uygun tarimsal
sistemin seçilmesi ve düzenlenmesi, yetisme ortamlarinin kurulmasi ve
yönetimi ve genetik ve tarimsal çesitligin sürdürülmesi yoluyla ekolojik
dengeye uyum ve uygunluk saglamalidir. Organik ürün üreticileri,
isleyicileri, tacirleri ve tüketicileri dogal güzellikleri, ikilimi, yasam
alanlarini, biyolojik çesitliligi, havayi ve suyu, kisacasi tüm çevreyi
koruma ve iyilestirmeyi ilke edinmelidir.
Dürüstlük Ilkesi: Organik tarimin, tüm çevreye ve hayat formlarina
saygi göstererek dürüstlügü ve adaleti saglayici iliskiler kurmasi
gerektigi düsüncesine dayali bir ilkedir. Dürüstlük, insan ve iliskide
oldugu diger canlilar arasinda paylasilan (birlikte yararlanilan) dünyanin
yönetimi, esitlik, saygi ve adalet kavramlariyla tanimlanabilir. Bu ilke,
yetistiriciler, çalisanlar, isletmeciler, dagiticilar, tüccarlar ve tüketicilerin
olusturdugu organik tarimla ilgili tüm kesimlerin, her seviyede
dürüstlüge uygun davranisi esas alan iliskileri kurmasi gerektigini
vurgulamaktadir. Organik tarim ilgili her kesime iyi bir hayat kalitesi
saglamali, yeterli gida üretimine katkida bulunmali ve yoksullugu
azaltmalidir. Yeterli miktarda ve iyi kalitede gida ve diger ürünlerin
üretimi organik tarimin temel hedeflerinden olmalidir. Bu prensip,
hayvanlar için onlarin fizyolojileri, dogal davranislari ve refahlarinda
iyilestirmeler saglayacak düzenlemelerin ve yasam sartlarin
olusturulmasini vurgulamaktadir. Üretimde ve tüketimde kullanilan dogal
kaynaklar sosyal ve ekonomik fayda hedeflerine uygun yönetilmeli ve
gelecek nesillere karsi sorumlu davranilmalidir. Dürüstlük, çevre ve
sosyal maliyetlerin hesaba katildigi, adalet ve açiklik ilkelerine uygun
üretim, dagitim ve ticaret sistemleri kurmayi gerektirir.
Duyarlilik Ilkesi: Organik tarimin, mevcut ve gelecek nesillerin ve
çevrenin saglik ve iyi gidisini korumayi esas alan bir sorumluluk ve
ihtiyat ile yapilmasi gerektigi düsüncesine dayali bir prensiptir. Organik
tarim iç ve dis gereksinimlere ve sartlara tepki veren canli ve dinamik bir
sistemdir. Organik tarim uygulayicilari etkinlik ve verimliliklerini
artirabilirler, ancak, bu durum saglik ve huzurun (iyi gidisin) bozulmasi
riskini tasimamalidir. Bu nedenle, organik tarimda kullanilacak yeni
teknolojilerin iyi degerlendirilmesi ve var olan metotlarin da gözden
geçirilmesi gerekir. Ekosistem ve tarimin birbirinden ayri düsünen
anlayis yeniden ele alinmalidir. Bu ilke organik tarimda teknoloji seçimi,
gelistirilmesi ve uygulanmasi konusunda sorumlu ve tedbirli
davranilmasi gerektigine vurgu yapar. Organik tarimin saglikli, güvenilir
ve ekolojik olarak uygun oldugu bilimsel olarak ortaya konmalidir.
Ancak, bilimsel bilgi bu konuda tek basina yeterli olamaz. Tecrübe, bilgi
birikimi, geleneksel ve yöresel bilgiler zaman içerisinde test edilmis
geçerli çözümler sunar. Organik tarim, genetigi degistirilmis organizma
olusturulmasi gibi sonuçlari öngörülemeyen teknolojileri kabul etmeyip,
sonuçlari bilinen uygun teknolojileri kullanarak önemli riskleri engeller.
Kararlar seffaf ve katilimci süreçlerle olusturulmali ve sonuçtan
etkilenebilecek tüm taraflarin gereksinimlerini ve deger yargilarini
yansitmalidir.
Organik tarim ve ekoloji iliskisi göz önüne alindiginda, uygulamayi da
içerisine alan fakli ilkeler dizini ortaya koymak mümkündür. Tüm bu
ilkeleri kesin sinirlarla birbirinden ayirmak mümkün degildir. Böyle bir
çabaya da gerek yoktur. Organik tarim bütünlük içerisinde ele alinmasi
gereken bir tarim sistemidir. Temel Düsünce ve uygulanabilirlik
açisindan organik tarim ilkelerini asagida oldugu gibi 5 ana baslikta 5’er
alt baslikla ifade edebiliriz.
1. Dogaya uyum
Ekolojik dengeye uygun üretim planlamasi ve tarim sistemi
seçimi
Yöre ekolojisine uygun tür, çesit, irk ve damizlik seçimi
Ekim, dikim ve hasat zamaninin ayarlanmasi
Yaban hayatin korunmasi
Isletme tesis ve yapilanmasinin dogal habitata uygun olmasi
2. Kendine yeterlik
Bitkisel üretim
Hayvansal üretim
Atik ve Artik yönetimi
Madde döngüsünün kapali sistemle saglanmasi
Enerji temininde yenilenebilir iç kaynaklara yönelme
3. Sürdürülebilirlik
Ekim nöbeti
Toprak, su ve biyoçesitliligin korunmasi
Toprak verimliliginin korunmasi
Asiri tüketimden kaçinma ve yenilenmeye imkan saglama
Ekonomik üretim ve isletme
4. Saglik
Biyolojik birikim ve kalintilardan kaçinma
Pestisit ve zararli kimyasallarin kullanimindan kaçinma
Hayvan sagligi ve huzurunu saglama
Organik yem saglama
Üretimden tüketime her asamada sagliga uygunluk
5. Izlenebilirlik/Görünürlük
Standartlar ve mevzuata uyum
Kayit tutma
Kontrol
Sertifikasyon
Akreditasyon
ORGANIK TARIMIN GENEL KURALLARI
1. Organik tarim faaliyetleri bitkisel üretim, hayvansal üretim,
organik tarim faaliyetlerinde kullanilacak girdi üretimi, dogal alan
ve kaynaklardan ürün toplanmasi ve diger yetistiricilik
faaliyetlerini kapsar. Organik yolla elde edilen bu ürünlerin hasat,
kesim, isleme, tasnif, ambalajlama, etiketleme, muhafaza,
depolama, tasima, pazarlama, ithalat, ihracati ile ürün ya da
girdinin tüketiciye ulasincaya kadar geçirdigi diger islemler de
organik tarim faaliyetleri kapsaminda tutulur.
2. Yönetmelikte belirtilen kurallara uymak kaydiyla tüm ülke
sathinda organik tarim metodu uygulanabilir. Çevre kirliliginden
süphe duyulan alanlarda organik tarim yapilip yapilmayacagina,
kontrol ve sertifikasyon kurulusu veya kontrol kurulusu
tarafindan karar verilir.
3. Organik tarim faaliyetlerinde bulunan mütesebbisler
yetkilendirilmis kurulus kontrolünde çalismak zorundadir.
Organik tarim mütesebbis ile yetkilendirilmis kurulus arasinda
imzalanan sözlesme esasina dayanir.
4. Organik tarim faaliyetlerinin, üretimden tüketiciye ulasincaya
kadar her asamasi kayit altina alinir ve kontrole tabi tutulur.
5. Organik tarima ilk kez baslayanlar bitkisel üretim, hayvansal
üretim ve su ürünleri üretimine göre degismek üzere, belirli bir
geçis sürecine tabii tutulurlar. Geçis süreci ürünleri “Organik
tarim geçis süreci ürünüdür” etiketiyle pazarlanir.
6. Organik ürünlerin ve girdilerin reklam, tanitim, ihracat ve ithalati
ulusal mevzuata uygun olarak yapilmak zorundadir.
7. Genetigi degistirilmis organizmalar (GDO) (genetically modified
organism (GMO)) organik tarimda kullanilamaz. GDO içeren,
GDO’lardan olusan veya GDO’lardan elde edilen ürünler GDO
ürünleri olarak adlandirilir ve organik tarimda kullanilmalari
yasaklanmistir.
8. Organik ürünlerle Konvansiyonel ürünler genelde birlikte
üretilemez. Özel sartlar ve durumlar mevzuata uygun olarak
belirlenir. Konvansiyonel üretimde kullanilan bina, alet ve
ekipmanlar temizlenip dezenfekte edilerek organik tarimda
kullanilabilir.
9. Mevzuata uymayanlara idari para cezasi ve çalisma izinlerinin
iptali seklinde cezai hükümler uygulanir.
Organik tarim faaliyetlerinde yer alan yetkilendirilmis kuruluslarin,
isletmelerin, mütesebbislerin, kontrolör ve sertifikerlerin faaliyetlerini
izlemesi ve denetlenmesi, organik tarimin gelistirilmesi, koordinasyonu,
tanitimi, arastirmalari ve diger organik tarim stratejilerini belirlenmesi
T.C. Tarim ve Köyisleri Bakanligi nezaretinde yerine getirilir.