Modern yasam ile bizler atik kavramini yarttik , ancak doga açisindan bakildiginda bu bir gereklilik degildir. Sistemler dogru kuruldugunda bizim de doganin bir parçasi olarak atik üretmeden yasamamiz mümkündür.
Modern yasam olarak kurguladigimiz sistem dogrusal ekonomiye dayanmaktadir . Yani biz ham maddeyi dogadan alir , kullanacagimiz malzemeyi üretir , kullanir sonrada hepsini tekrar dogaya atariz. Her türlü sistemimiz buna dayaniyor, bunu dogal kabul ediyor ve hepimiz buna göre yasiyoruz. Oysa bu sürdürülebilir bir yaklasim degildir. Dogadaki kaynaklar sinirli olduguna göre “hep dogadan al ,kullan ve sonra çöpünü dogaya at” seklinde tanimlayacagimiz hayat tarzimizi uzun vadede sürdürmemizin mümkün olmadigi artik anlasilmaktadir.
Atik üretmeden yasayabilmemizin yolu, dogrusal ekonomi anlayisini döngüsel bir yapiya kavusmaktir.” Üretimimizi ve yasamimizi döngüsel bir yapiya kavusturalim.” Demek gayet hos ve kolay görünüyor ama fosfor örneginde de anlayabilecegimiz üzere bu çok kolay bir yaklasim degildir. Hatta belki fosfor örnegi en zor problemlerden biri olabilir. Fosfor problemini dogru algilarsak gerisini de çözebiliriz. Bundan dolayi fosfor kullanimini nasil döngüsel hale getirebiliriz bir bakalim.
Öncelik ile üretimdeki kayiplari azaltacagiz. Ne varki bu madencilik ile ilgili bir konu oldugu için sanirim çogumuzun günlük ilgi alani disinda kalir. Ikincisi , tarimdaki kullaniminin uygun olmasini saglamak zorundayiz. Yani çiftçi , bütçesi uygun oldugunca degil, topragin ve ürününün geregince gübre kullanmalidir. Bunun tarimda ne derece önemli bir reform gerektirdigini kolayca görebilirsiniz. Tarimda gereksiz ve zamansiz kullanilan gübre özellikle iklim degisikliginin getirdigi yagislar ile birlik de nehirlere ve oradan da deniz ve göllere gidiyor. Bu da daha kullanim geregini yerine getirmeden yok olan hammadde anlamina geliyor.
Diyelim iyi üretim yöntemleri ve dogru kullanim ile fosfor kullanarak besin yetistirdik. Bu besinin kayipsiz olarak masamiza kadar gelmesi çok büyük önem tasiyor. Arada mutlaka kayiplar olacaktir.
Tarladan çikip midemize inene kadar olusacak tüm kayiplarin aslinda bitkisel madde oldugunu unutmamamiz gerekir. Yani bu çöp degildir. Bu atigin kompost yapilarak tarlaya gübre ve besin olarak geri döndürülmesi gereklidir. Tarimsal üretim ya besindir yada besindir. Atik degildir. Tarla ile mide arsinda olusacak kayiplarin kompost yapilarak tarima geri kazandirilmasi için gerekli sistemler üretilmelidir. Bu besinlerin toplanarak yakilmasi ve enerji üretilmesi pek çok açidan zararlidir.Bunlarin basinda topraga geri verebilecegimiz verimiz azalmasi gelir.
Besinin tarladan midemize uzanan serüvenindeki en önemli kayip nedeni tarla ile mide arasindaki mesafenin uzunlugudur. Su an ki ekonomik düzen , sadece fiyat ile ilgilenip bu döngünün saglikli isleyip islemedigi konusuna kafa yormamaktadir. Her ne kadar olusabilecek olan kaybi azalmaktadir. Bunun yöntemi tarla ve mide arasindaki yolu olabildigince kisa tutmaktir.
Tarla ile mide arasindaki yolun önemli bir kismi marketlerden geçer. Büyük marketler ve buralardan yapilan alisveris önemli oranda besinin ziyan olmasina neden olmaktadir. Bu ziyani engellemenin en basit yolu alisverisi günlük yapmaktir ; yani marketlerdense kösedeki bakkal – manav- kasap üçlüsünü kullanmaktir. Bu gündelik alisveris düzeni ise ancak sehirlesme politikalarinin yeniden düzenlenmesi ile mümkündür.
Diyelim tüm bunlarin yerine getirdik, besini eve getirip yedik. Ya sonrasi ? Evlerimizde ki kanalizasyon sistemleri degisik noktalarda üretilen atik suyun ayri ayri toplanip degerlendirilmesine imkan saglamaktadir. Biz yagmur suyu ile atik suyu birbirinden ayiran sistemler kurmaktan acizken , tuvalet , mutfak, lavabo, gibi degisik noktalarda ,degisik kimyasal kirleticilere maruz kalmis suyu ayri ayri toplayip içinden bize gerekli olan kimyasallari ayirmak zorundayiz.
Umarim “sifir atik” kavraminin , çöpleri ayri ayri toplatip geri dönüsüme göndermekten çok daha zor ve sistemsel çözümler gerektiren bir konu oldugunu daha anlasilir bir hale getirebilmisimdir. Tahmin edeceginiz üzere evdeki plastik atiklari toplayarak geri dönüsüme kazandirmak çok daha kolay , ama insanligin devami açisindan kismen daha az önemli bir konudur. Asil önemli olan kullanimda atik üretilmemesini saglayacak üretim ve satis yöntemleri gelistirmek ve belki daha da önemlisi döngüsel bir üretim –kullanim sistemi ile sürdürülebilir bir kaynak kullanimina ulasmaktir.